Datafontein: kunst of informatievoorziening?

Een blik uit het raam zegt meer dan duizend woorden van Marjon de Hond als het om het weer gaat. Economisch nieuws laat zich al wat lastiger vangen in beeld. Koert van Mensvoort M.Sc. MFA bedacht een ‘kalm display’ om dergelijke culturele informatie weer te geven op basis van een watersysteem dat al werd toegepast in de tuinen van Versailles: de fontein.

Van Mensvoort, parttime universitair docent bij de Designed Intelligence Group van de faculteit Industrial Design, ontwierp met een groep tweedejaars ID-studenten een fontein met een variabele waterstroom die reageert op informatie die via een internetverbinding wordt aangevoerd. Zo kunnen waterstralen van verschillende hoogtes bijvoorbeeld de status van valutakoersen aangeven. In juli is de fontein voor het eerst gepresenteerd tijdens een tentoonstelling van het Sandberg-instituut -de postgraduate opleiding van de Rietveldacademie waar Van Mensvoort ook studeerde- in het Amsterdamse TPG-gebouw. Tijdens de week van het ontwerp zal de fontein ook op de TU/e geïnstalleerd worden.
Net als de paperclip en Post-It is het idee zo simpel dat je je afvraagt: waarom is er niemand eerder op gekomen? Van Mensvoort: “Ik heb het zelf al veel eerder bedacht. Het idee om informatie weer te geven met water bestaat ook al langer; er zijn schermen waarin met bubbels teksten worden weergegeven op een waterscherm, maar dat is een heel ander concept waarbij water het medium is”.
Bij de datafontein stelt het water zelf de informatiestroom voor. Anders dan bijvoorbeeld een thermometer heeft de fontein geen schaalaanduiding. Dat maakt het systeem ongeschikt om informatie exact aan te geven. “Vorm gaat boven inhoud en dat is ook de bedoeling”, zegt Van Mensvoort. “Het is niet de bedoeling dat mensen de installatie letterlijk gaan ‘lezen’ zoals meestal gebeurt met informatie. Ik wil dat mensen aan de fontein merken dat er iets gebeurt en dat ze op de pc uitzoeken wat er precies aan de hand is. Gegevens worden meestal expliciet aangeboden; mensen worden gedwongen hun aandacht erop richten. En dat terwijl mensen van nature meer op een onbewuste manier informatie registreren. Neem bijvoorbeeld het weer; gedurende de dag ervaar je hoe het weer is en of je een paraplu nodig hebt als je naar buiten gaat. Als je op de fiets zit en je hoort achter je iemand naderen die je wil inhalen, dat hoeft niet specifiek uitgelegd te worden.”
De fontein dient ook een wetenschappelijk doel. Van Mensvoort: “Aan de TU/e wordt onderzoek gedaan naar ‘kalme technologie’ waarbij de computer met subtiele invloeden in de leefomgeving wordt gebracht. Neem bijvoorbeeld e-mail; als ik wil weten of ik mail heb, moet ik naar mijn pc om daar met mijn muis dingen aan te klikken, terwijl je ook met een fontein kunt aangeven hoeveel mail er is. We gaan onderzoeken hoe makkelijk gebruikers informatie kunnen aflezen aan de fontein”.
Het concept spreekt veel mensen aan; Forbes Magazine -bekend van de lijst met de vijfhonderd meest vermogende mensen ter wereld- en een Japans televisiestation hebben al belangstelling getoond. Tijdens de Week van het Ontwerp zal in de centrale hal van de TU/e de fontein geëxposeerd worden. Ook zijn er plannen voor een permanente fonteinopstelling op het TU/e-terrein. Welke data deze fontein gaat weergeven, staat nog niet vast./.

Voor suggesties en meer informatie over het project: http://datafountain.nextnature.net.